Trefwoord is dé methode voor levensbeschouwing op de basisschool. Inclusief leefwereldverhalen en verhalen uit de Bijbel en andere bronnen en tradities.
Benieuwd naar de inhoud van de handleiding? Trefwoord heeft per aflevering drie handleidingen: voor de onder-, midden- en bovenbouw. Daarnaast vind je voor elke dag begeleidend materiaal op het digibord: bijvoorbeeld de dagstart met kalenderplaat, liedjes en filmpjes.
Elke dag een korte activiteit waarmee kinderen een levensbeschouwelijk thema verkennen.
Bekijk de korte activiteit over de vraag hoe robots ons leven makkelijker kunnen maken en welke dingen ze niet kunnen overnemen.
De eigentijdse verhalen in het domein KIND dagen kinderen uit om na te denken over dilemma’s en vragen uit hun eigen leven.
Lees een leefwereldverhaal over hoe anderen je kunnen inspireren om iets anders te doen.
De verhalen in het domein BRONNEN EN TRADITIES inspireren om na te denken over levensbeschouwelijke thema’s. De meeste verhalen komen uit de Bijbel, maar ook regelmatig uit andere tradities.
Lees een verhaal uit de Griekse mythologie over hoe mensen veranderen.
Het materiaal in het domein SAMENLEVING geeft een bredere kijk op het thema, waarbij de actualiteit het uitgangspunt is.
Lees de informatie ‘Robots in het onderwijs’ over hoe technologie het onderwijs verandert.
In Trefwoord wordt verwezen naar feest- en gedenkdagen uit verschillende culturen en tradities. Op Trefwoord Digitaal vind je informatie over deze dagen en op sommige dagen is er extra lesmateriaal voor onder-, midden- en bovenbouw.
Bekijk de lesbrief Divali.
Deze jongen vond dat het makkelijker kan en laat een robot zijn huiswerk doen. Wat vind je daarvan? Zou jij dit ook willen? Waarom wel of niet? En hoe zou het zijn als iedereen zo’n robot zou hebben voor alles wat ze moeilijk vinden? Zijn er ook dingen die je echt zelf moet doen en niet door een robot moet laten doen? Waarom?
Ga in een kring staan. Om de beurt mag een kind iets noemen wat een robot voor de klas of voor henzelf zou kunnen doen. De rest van de kinderen beelden het uit. Je mag niet te lang nadenken. Er zijn geen foute ideeën.
In de tweede ronde mogen de kinderen om de beurt iets zeggen wat een robot beter niet van hen zou kunnen overnemen of wat een nadeel kan zijn van het inzetten van robots en technologie in het onderwijs.
Kenneth heeft een hekel aan duiven. ‘Sukkels’, noemt hij ze. Maar dan ontmoeten hij en zijn opa een vrouw in een vreemd pak die duiven helpt in het park. In gesprek met haar, leert hij dat duiven lieve dieren zijn en veel last hebben van de rommel van mensen. Dit inspireert hem om zelf ook liever voor duiven te zijn. Kenneth rent voor opa uit het park in. Hij kijkt achterom. Opa draagt zijn judotas. Elke vrijdagmiddag haalt opa hem op bij judo, zodat papa thuis kan blijven bij baby June. ‘Hopelijk zijn er geen sukkels,’ roept Kenneth naar opa. Die trekt een vies gezicht. Kenneth en opa houden allebei van voetbal. En ze houden allebei níet van duiven.
In het park wonen heel veel duiven. Soms zitten die op het pad. Dan stampt hij keihard en vliegen de sukkels weg. Ze kijken wie de grootste sukkel is; wie het langzaamst is. Bij de bocht in het pad, wacht hij op opa. Voorbij de bocht is de plek waar de duiven vaak zitten. Samen stappen ze de hoek om. ‘Ja hoor,’ roept Kenneth. ‘Zo,’ zegt opa. Ze staan allebei stil. Dit hebben ze nog nooit gezien. ‘We kunnen ook via dat andere pad, toch?’ Kenneth draait zich om. Opa zegt niks, maar tuurt aandachtig. ‘Dat zijn gewoon sukkels en een sukkelmevrouw,’ moppert Kenneth. ‘Wegwezen, opa.’ Hij zet een paar stappen. Precies op dat moment loopt opa richting de duiven. Naar de enorme groep duiven die de hele weg verspert. Ze fladderen op en gaan weer zitten rond het bankje. Op het bankje zit een vrouw. Ze lijkt wel verkleed. ‘Opa,’ zegt Kenneth. Maar opa loopt door. Hij kan niet anders dan achter opa aangaan. ‘Tine,’ hoort hij opa zeggen. Opa staat stil voor het bankje en spreekt de vrouw aan. Loop door, opa, denkt Kenneth, het is al erg genoeg dat we langs zo’n grote groep duiven moeten. Ga daar niet middenin stilstaan. Hij schuifelt voorzichtig tussen de beesten en gaat vlak achter opa staan. Opa staat lachend met de vrouw op de bank te praten. ‘Wat doe jij hier?’ vraagt opa. ‘En waarom ben je verkleed?’ Nu ziet Kenneth het, de vrouw op de bank is Tine; de overbuurvrouw van opa. ‘Verkleed,’ lacht ze, ‘ik ben niet verkleed. Dit is mijn duiven-hulp-pak.’ Kenneth kijkt naar de lange jas met diepe zakken. Op haar hoofd heeft Tine een soort cowboyhoed. In de gleuf ligt duivenvoer. Een dappere duif vliegt erop en pikt er een lekker graantje uit. ‘Duiven-hulp-pak?’ lacht opa. ‘Ik help duiven. Duiven zijn heel lieve, zachtaardige dieren,’ zegt Tine. ‘Ze hebben veel last van alle rommel die wij achterlaten. Kijk.’ Ze wijst naar een duif vlak voor haar voeten. Hij trekt steeds één pootje omhoog. ‘Die heeft draadvoet.’ Er gaat een rilling over Kenneths rug. Zijn eigen tenen doen een beetje pijn van dat woord. ‘Kom zitten,’ zegt Tine, ‘dan worden de duiven rustig en kan ik die met draadvoet helpen.’ Kenneth en opa gaan zitten. Tine hurkt tussen de duiven en pakt heel rustig de duif met de zere poot. Ze komt bij opa en Kenneth op het bankje zitten. ‘Die zakken zijn zó handig,’ zegt ze en haalt een klein schaartje uit haar rechterjaszak. Behendig knipt ze de draad die op de duivenpoot zit los. ‘Even ontsmetten.’ Uit de andere jaszak pakt ze een doek die heel sterk ruikt. ‘En insmeren.’ Een klein spuitbusje zit in haar borstzak. ‘Zo jongen,’ zegt ze tegen de duif, ‘nu heb je geen pijn meer.’ Ze laat de duif los. Die vliegt meteen een boom in. ‘Zo’n draad om de poot is extreem pijnlijk,’ zegt ze. ‘Ze worden er traag van en kunnen niet meer zo snel opvliegen bij gevaar. Daarom worden juist die duiven door katten aangevallen. En dat allemaal omdat wij mensen rommel laten slingeren.’ Ze kijkt droevig, ziet Kenneth. Hij staart naar de vogels. Sommige hebben een soort groen- blauwe hals. Best mooi. Ineens worden de vogels onrustig. Ze vliegen op. Kenneth ziet drie jongens die stampend op de duiven af rennen. ‘Sukkels,’ roept Kenneth en springt van de bank, ‘kun je niet wat aardiger doen voor die beesten?’ Als de jongens weg zijn, zegt hij: ‘Ga je mee, opa, dan lopen wij even lekker rustig het park uit.’ Opa grijnst. Die snapt gelukkig precies wat er bij Kenneth veranderd is.
Tip: bekijk samen de website www.stadsduivenhulp.nl of bekijk een filmpje van hun Instagram: @pigeonrescue.nl. Wat vinden de kinderen van dit werk? Zouden ze dit zelf ook willen doen?
In dit verhaal uit de Griekse mythologie, verandert de godin Kirke alle zeelieden die op haar eiland aankomen in varkens. Tot de god Hermes op een dag zegt dat dit niet meer mag en dat zij als goden vanaf nu alleen nog invloed hebben op de geboorte en de dood, en niet op de rest van het mensenleven. Gebaseerd op de Odyssee van Homerus en de roman ‘Vrede op Ithaca’ van Sándor Márai.
Op een eiland, gelukkig heel ver hiervandaan, woonde een bijzondere vrouw. Haar naam was Kirke. Kirke had bijzondere gaven: ze kon mensen veranderen. Niet zomaar een beetje, maar totaal. Op een dag kwam een groep zeelieden aan op haar eiland. Kirke keek de zeelieden aan, ze zwaaide met haar handen… en op hetzelfde moment veranderden de zeelieden in varkens. Ze hielden hun eigen zeeliedenverstand, maar ze hadden varkenslijven met vier poten. ‘Knor knor,’ riepen ze, en ze rolden in de modder. Op een andere dag werd Kirke verliefd op een koning uit een ander land. Ze vroeg hem ten huwelijk, maar de koning wilde niet. Kirke keek hem aan, ze zwaaide met haar handen… en op hetzelfde moment veranderde de koning in een specht. Vanaf die dag zat de koning in een kooitje op het eiland. Hij timmerde met zijn snavel tegen de kooi; want dat doen spechten. Echt gelukkig was Kirke niet. Maar ze was in ieder geval blij met haar bijzondere gaven. Wie mensen kan veranderen, kan zichzelf gelukkig maken, dacht ze. Er verstreken maanden, seizoenen en jaren. Op het eiland van Kirke leefden steeds meer dieren die ooit mens geweest waren. Maar tóen veranderde er iets. Niet met de mensen of de dieren, maar met Kirke zelf.
Ze kreeg bezoek van Hermes, de boodschapper van de goden. Hij was door de oppergod gestuurd. ‘Het moet afgelopen zijn met je toverkunsten, Kirke,’ zei hij. ‘Je kunt niet zomaar mensen veranderen omdat jij dat wilt.’ Kirke snoof. ‘Dat maak ik zelf wel uit,’ zei ze. ‘En trouwens: wie zegt dat die mensen echt veranderen? Wat doen mensen als ze nog mens zijn? De meeste mensen doen dan toch al niet veel meer dan knorren, zich vies maken en ruzie maken om eten. Mensen vliegen weg als je ze vrijheid geeft. En als ze hun buik vol hebben, dan lummelen ze maar wat. Als ik hen in dieren verander, doen ze eigenlijk hetzelfde.’ Hermes lachte. Maar toen zei hij: ‘Er verandert echt iets in de wereld, Kirke. Vroeger konden de goden misschien met de mensen doen wat ze wilden. Maar nu… we mogen al blij zijn als we invloed hebben op hun geboorte en hun dood. Alles wat daartussen ligt, kunnen mensen vanaf nu zelf bepalen. Of ze willen veranderen of juist niet… het is hun keuze. Vanaf nu mogen mensen zelf kiezen of ze wroeten als varkens, zich laten opsluiten als bange vogels, óf op twee voeten blijven lopen en een beetje verstandig proberen te zijn.’ ‘Hm,’ bromde Kirke ontevreden. ‘En ik dan?’ ‘Jij verandert ook,’ zei Hermes. ‘Je verandert van iemand die de wereld naar haar hand probeert te zetten, in iemand die tevreden naar de wereld kijkt. Want dat mensen zélf kunnen kiezen of ze veranderen – dat is hoe het leven bedoeld is.’
Morgen is het de Dag van het Onderwijs. Dan is er extra aandacht voor het onderwijs op de hele wereld, zoals projecten om ervoor te zorgen dat alle kinderen op de wereld naar school kunnen.
Het onderwijs is erg veranderd door de jaren heen. Zo wordt er steeds meer gebruik gemaakt van technologie, zoals het digibord, apps om dingen in te leren en online informatie opzoeken. Probeer je maar eens voor te stellen hoe school zou zijn zonder internet en computers. Dat valt niet mee.
Ook gebruiken steeds meer leerkrachten en leerlingen ChatGPT of andere slimme programma’s om te schrijven, leren of hulp te vragen.
En wist je dat er zelfs scholen zijn waar robots een handje meehelpen?
Open ‘Docent Peerke en robot Mattis’ voor een filmpje van Omroep Flevoland over een robot die op school afval verzamelt.
Wat vind jij daarvan? Misschien denk je: handig, de school blijft zo mooi schoon! Maar wat als robots steeds meer van ons gaan overnemen? Kunnen er dan ook nadelen zijn?
In oktober of november vieren Hindoes Divali, het feest van het licht. ’s Avonds worden overal in huis kleine olielampjes (diya’s) aangestoken voor de godin Lakhsmi, de godin van het licht, geluk en rijkdom. Het licht verdrijft alle ongeluk en kwaad. Van tevoren is het huis van onder tot boven schoon gemaakt. De mensen hebben zichzelf extra goed gewassen en trekken nieuwe kleren aan. Nu is iedereen klaar om familie, vrienden en bekenden veel geluk toe te wensen. ’s Avonds wordt er vaak vuurwerk afgestoken.
Het feest van Divali wordt vijf dagen lang gevierd. Hindoes eten op deze dagen geen vlees en zuivel . Elke dag heeft eigen gebruiken en rituelen.
Trefwoord zet kinderen in beweging. De methode creëert een open houding die kinderen bewust maakt van hun eigen kijk op het leven én van die van anderen.
Benieuwd hoe de makers dit doen? Neem een kijkje achter de schermen en lees het interview met de redactie van Trefwoord.
Met de Trefwoord-nieuwsbrief blijf je op de hoogte van ontwikkelingen binnen de methode en belangrijke informatie over jouw abonnement.
