Trefwoord is dé methode voor levensbeschouwing op de basisschool. Inclusief leefwereldverhalen en verhalen uit de Bijbel en andere bronnen en tradities.
Benieuwd naar de inhoud van de handleiding? Trefwoord heeft per aflevering drie handleidingen: voor de onder-, midden- en bovenbouw. Daarnaast vind je voor elke dag begeleidend materiaal op het digibord: bijvoorbeeld de dagstart met kalenderplaat, liedjes en filmpjes.
Elke dag een korte activiteit waarmee kinderen een levensbeschouwelijk thema verkennen.
Lees het gedicht over welke plek je thuis hebt en voor wie er allemaal plek is. Is het belangrijk om een eigen plek te hebben?
De eigentijdse verhalen in het domein KIND dagen kinderen uit om na te denken over dillema’s en vragen uit hun eigen leven.
Lees een leefwereldverhaal over de plek die iemand van wie je houdt kan innemen in je leven en wat je kunt doen als je diegene mist.
De verhalen in het domein BRONNEN EN TRADITIES inspireren om na te denken over levensbeschouwelijke thema’s. De meeste verhalen komen uit de Bijbel, maar ook regelmatig uit andere levensbeschouwelijke tradities, zoals de islam, het hindoeïsme en het boeddhisme.
Lees een Bijbelverhaal over de plek die Jozef inneemt in zijn familie.
Het materiaal in het domein SAMENLEVING geeft een bredere kijk op het thema, waarbij de actualiteit het uitgangspunt is.
Lees de informatie ‘Rolpatronen’ over hoe de plek van mannen en vrouwen in de samenleving is veranderd.
In Trefwoord wordt verwezen naar feest- en gedenkdagen uit verschillende culturen en tradities. Op Trefwoord Digitaal vind je informatie over deze dagen en op sommige dagen is er extra lesmateriaal voor onder-, midden- en bovenbouw.
Bekijk de lesbrief Divali.
Bij elke aflevering vind je interviews, een animatie en een reportage gemaakt door onze eigen Trefwoord-reporters.
In de interviews worden kinderen over een thema geïnterviewd. De vragen uit het interview kun je ook in de klas gebruiken bij het voeren van een dialoog.
Met een ‘reportage op locatie’ betrekken we ook de wereld buiten de school erbij.
Voor iedereen in dit gedicht is een plek aan tafel. De baby zit in de kinderstoel en als oma op bezoek komt, wordt er een stoel bijgeschoven.
Aan tafel, aan tafel, het eten staat klaar.
Het ei is gebakken, de groente is gaar.
Ik schep het vast op, je hebt zeker wel trek.
Ga zitten, ga zitten. Neem plaats op je plek.
Je handen gewassen? Heel fijn, kom maar gauw!
De stoel met het kussen is altijd voor jou!
Je vader zit hier, daar je zus Annelin.
Jij mag in het midden en tussen hen in.
Daarnaast staat de kinderstoel van je broer Sijt.
Mijn stoel dicht ernaast, want ik voer hem altijd.
En morgen komt oma bij ons op bezoek.
Waar mag ze dan zitten? Naast jou op de hoek?
’t Was gisteren feest, je neef Ronnie at mee.
Dat mocht op de bank, samen voor de tv.
Voor jou is er altijd een plek in ons huis.
Hier kun je jezelf zijn, want hier ben je thuis.
Aan tafel, aan tafel, dus kom nu maar gauw.
We zitten er al en we wachten op jou.
De tafel gedekt en de groente is gaar.
Ga zitten, ga zitten. Je stoel staat al klaar.
Sari mist haar opa, die overleden is. Hij at elke week bij hen. Ze bedenkt dat hij nog steeds een vaste plek aan tafel kan hebben, maar is bang dat haar moeders dat geen goed idee vinden.
Eindelijk hoort Sari keukenkastjes open- en dichtgaan en pannen rammelen. Ze springt van haar bureaustoel en loopt naar de keuken.
‘Wat lief,’ zegt haar moeder Roos, die vandaag kookt, ‘ga je al meteen tafeldekken? Zonder dat ik je zes keer moet roepen?’
Kort knikt Sari. Ze weet de hele dag al dat ze dit gaat doen, maar ze vindt het spannend. Wat gaan de anderen zeggen? Wordt haar moeder Tilly boos of gaat ze heel hard huilen? En Emiel? Die kan soms zulke lompe dingen zeggen. Maar ze zet door.
Ze trekt de kast met servies open. Haar vingers glijden langs de stapel borden. Vijf pakt ze er.
In haar ooghoek ziet ze Roos kijken.
‘Och lieverd,’ zegt die zacht, ‘ik vergis me ook nog zo vaak.’
‘Ik niet,’ zegt Sari en loopt met grote passen naar de eettafel. Net iets te hard zet ze de borden neer. Die van opa aan het hoofd van de tafel.
Ze loopt terug naar de keuken om bestek te pakken en de servetten met ringen eromheen. Deze keer laat ze die van opa niet liggen. In groep vier had ze de ring voor hem gemaakt. Van een stukje closetrol. Daarop plakte ze plaatjes van vogels, omdat opa daar dol op was. Ze lakte het en toen was het haar Vaderdagcadeautje voor hem. Hij was er heel blij mee. Als ze haar ogen dichtdoet, ziet ze zijn brede lach weer voor zich.
Als alles keurig op tafel ligt, kijkt ze er rustig naar. Vijf borden, bestek en servetten. Zoals altijd op donderdag. Altijd tot een jaar geleden. Toen werd opa ineens ziek en stierf hij twee maanden later. Sindsdien staan er nooit meer vijf borden op tafel op donderdag. Sari gaat via de tuindeuren naar buiten en plukt een paar madeliefjes. Die legt ze op opa’s bord. Zo blijft het niet leeg als alle andere borden straks vol eten zijn.
‘Wat heb jij nou gedaan?’ Emiel staart naar de tafel.
‘Het is donderdag,’ zegt ze.
Emiels ogen worden groot. ‘Dus?’
Mama Tilly komt de kamer in. Ze blijft stokstijf stilstaan voor de tafel. Haar ogen lijken aan het bord van opa – haar vader – vastgeplakt. Sari ziet dat ze slikt.
Roos komt binnen met de ovenschaal en zet die midden op tafel.
‘Maar waarom, Sari?’ vraagt ze.
Sari gaat zitten op haar vaste plek. Naast opa.
‘Omdat we het bijna nooit meer over hem hebben,’ zegt ze zacht.
‘Maar hij zit toch in ons hart?’ roept Tilly.
Sari knikt.
Emiel gaat tegenover haar zitten. Hij schuift een beetje richting opa’s plek.
‘Ik denk dat ik het wel snap,’ zegt hij.
Sari’s mond valt open. Gaat haar puberbroer haar nu helpen?
‘In het begin hadden we het bijna elke dag over opa,’ zegt hij.
Sari knikt. ‘Toen om de dag,’ zegt ze, ‘daarna elke week en nu nog af en toe.’
Roos gaat naast haar zitten. Ze kijkt Tilly aan met lieve ogen.
Sari ziet dat ze vol tranen zijn.
‘Jullie zeiden steeds: “Het is niet erg om te huilen,” zegt Sari. ‘Maar het lijkt wel of jullie bang geworden zijn om nog steeds verdrietig te zijn.’
De woorden hangen heel lang boven de tafel. Niemand schept op. Niemand zegt iets.
‘Als we op donderdag, omdat opa altijd hier at na het oppassen, ook voor hem dekken,’ zegt Sari zacht, ‘dan is het misschien makkelijker om over hem te praten. Herinneringen op te halen.’
Weer is het stil.
‘Dan voelt hij even niet zo heel ver weg,’ zegt ze.
Tilly kijkt Sari strak aan. Er stromen tranen over haar wangen, maar ze lacht.
‘Ik vind het mooi, meis,’ zegt ze. ‘We doen het.’
Even raakt Sari onder tafel opa’s stoel aan. Het is gelukkig nog steeds zíjn plek.
Jozef heeft dezelfde vader als zijn oudere broers, maar een andere moeder: Rachel. Daarom is hij voor zijn vader extra bijzonder en wordt hij soms voorgetrokken. Dat maakt zijn plek in het gezin lastig. Zijn broers vinden de voortrekkerij natuurlijk maar niets en als Jozef met het vertellen van vreemde dromen nog eigenwijzer gaat doen, beginnen ze zich echt aan hem te ergeren. Een vertelling naar Genesis 37, 1–11.
‘Ik ga hoor, pap,’ zei Jozef. ‘Ben vanmiddag weer terug.’
Jakob zwaaide zijn zoon uit.
‘Doe je voorzichtig?’ riep hij nog.
Jozef ging naar zijn grote broers die achter de heuvel op de geiten en schapen pasten. Tien oudere broers had Jozef maar liefst. En nog een jonger broertje, Benjamin, die bij zijn vader Jakob thuis was. Samen met zijn zussen.
De broers zagen Jozef aankomen. Meteen sloeg hun stemming om. Sommigen balden hun vuisten.
‘Daar komt-ie weer!’ zei Ruben, de oudste van de tien. ‘Komt ons zeker weer afluisteren. Dan kan hij slechte verhalen over ons doorvertellen aan pappie Jakob. Vaders lievelingskindje!’
Toen Jozef bij de broers was, riep hij: ‘Gaat het goed met jullie?’
De broers zeiden niks terug. Simeon en Juda draaiden zelfs hun hoofd om toen ze Jozef zagen.
Jozef trok zich er niks van aan: ‘Jullie moeten de groeten van vader Jakob hebben. Zal ik ook de groeten terugdoen?’
Alleen Ruben antwoordde.
‘Doe maar wat je niet laten kunt. En nu wegwezen, kleintje.’
Jozef haalde zijn schouders op. Kleintje, dacht hij. Ik ben al zeventien.
‘Ga je nog of blijf je ons van ons werk afhouden?’ vroeg Ruben, die zonder het antwoord af te wachten met alle broers een eind verderop ging zitten.
‘Hoe was het?’ vroeg Jakob toen Jozef weer thuis was.
‘O, goed,’ mompelde Jozef.
‘Waren ze een beetje aardig tegen je?’
‘Ach ja, zoals altijd,’ zei Jozef.
‘Niet aardig dus,’ zei Jakob. ‘Dat vind ik nou zo vervelend. We horen als familie bij elkaar. Ook al zijn jij en Benjamin van mijn lieve Rachel en jouw tien broers van andere moeders. Ik ben hun vader. We moeten voor elkaar opkomen. En geen ruziemaken met elkaar of erger nog… elkaar haten.’
‘Laat maar,’ zei Jozef. ‘Jij houdt van mij. En ik hou van jou.’
‘Jij bent een cadeautje voor mij,’ zei Jakob, en hij streelde Jozef over zijn zachte wangen. ‘Daarom heb ik een verrassing voor je.’
‘Een verrassing? Wat dan?’ vroeg Jozef opgetogen.
‘Kom maar mee!’ zei Jakob. ‘Ik heb iets voor je gemaakt.’
Samen liepen ze naar de tent van Jakob. Daar hing een prachtige, gekleurde jas. ‘Voor jou!’ zei Jakob.
‘Het lijkt wel een eh… een koningsjas!’ lachte Jozef. ‘Echt heel mooi, pap. Dank je wel!’
Toen de broers thuiskwamen die avond zagen ze Jozef ijdel rondlopen in zijn nieuwe jas.
‘Vreselijk!’ zeiden ze. ‘Je lijkt wel een aangeklede pauw.’ En ze spuugden op de grond, vlak voor de voeten van Jozef.
‘Verwend ventje,’ riep Juda hem nog na.
De volgende ochtend werd het nóg ongezelliger bij Jakob thuis. Jozef kwam enthousiast aanrennen en riep: ‘Pap, broers… wat ik nou toch gedroomd heb?’
‘Zeker over je koningsjas,’ mompelde Ruben.
‘Nóg mooier!’ zei Jozef. ‘We waren in mijn droom allemaal aan het werk op het land. Daar maaiden we het koren. Daarna maakten we van al die losse stengels een bos. Jullie, en ik ook. En weet je wat er toen gebeurde?’
De broers zeiden niks.
‘Mijn bosje koren ging opeens rechtop staan. En die van jullie kwamen in een kring om mij heen staan en maakten toen een diepe buiging voor mijn bos koren.’
‘Wát?!’ riepen de broers. ‘Bogen wij voor jou? Denk je soms dat jij de koning bent en de baas over ons kan spelen? Wie denk je wel dat je bent?’
Een dag later had Jozef weer een droom. En weer vertelde hij die aan zijn familie.
‘Ik droomde dat de zon, de maan en elf sterren een diepe buiging voor mij maakten. Goed hè?’
‘Wat is dat nou weer voor droom?’ zei zijn vader. ‘Je denkt toch niet dat je moeder, je elf broers en ik voor jou zullen buigen? Vergeet het maar!’
Jozef zei niks en zag ook niet hoe jaloers zijn broers keken.
Informatie over rolverdeling tussen man en vrouw en de verandering hierin. Om voor te lezen.
Denk je weleens: is dit nu echt mijn plek? De plekken van volwassenen verschillen in elke tijd. Tot de jaren zestig was in het Westen de rolverdeling tussen man en vrouw bijvoorbeeld best anders dan nu: vrouwen bleven meestal thuis om voor de kinderen te zorgen en konden niet studeren. Mannen verdienden geld voor het gezin. In de jaren zestig en zeventig kwam daar verandering in: veel vrouwen gingen langer naar school en werkten meer. In de jaren zeventig leken de rollen van mannen en vrouwen veel meer op elkaar. Het idee hiervoor ontstond bij tieners en twintigers. Jongeren zeiden vaak ‘Peace and Love’ (dat betekent: vrede en liefde) en wilden een revolutie om hun plek in de samenleving te veranderen: dat lukte ze ook. Ze noemden zichzelf hippies. De hippies waren tegen grote bedrijven en tegen oorlog. Ze hielden van de natuur en bedachten dat je ook in een grote groep samen kon leven. Ze vonden vrijheid, liefde en minder focus op geld heel belangrijk. Zo zag het leven er ineens heel anders uit dan voor de revolutie. Andere mensen voelden zich daar weer niet bij op hun plek.
In oktober of november vieren Hindoes Divali, het feest van het licht. ’s Avonds worden overal in huis kleine olielampjes (diya’s) aangestoken voor de godin Lakhsmi, de godin van het licht, geluk en rijkdom. Het licht verdrijft alle ongeluk en kwaad. Van tevoren is het huis van onder tot boven schoon gemaakt. De mensen hebben zichzelf extra goed gewassen en trekken nieuwe kleren aan. Nu is iedereen klaar om familie, vrienden en bekenden veel geluk toe te wensen. ’s Avonds wordt er vaak vuurwerk afgestoken.
Het feest van Divali wordt vijf dagen lang gevierd. Hindoes eten op deze dagen geen vlees en zuivel . Elke dag heeft eigen gebruiken en rituelen.
Trefwoord zet kinderen in beweging. De methode creëert een open houding die kinderen bewust maakt van hun eigen kijk op het leven én van die van anderen.
Benieuwd hoe de makers dit doen? Neem een kijkje achter de schermen en lees het interview met de redactie van Trefwoord.
Met de Trefwoord-nieuwsbrief blijf je op de hoogte van ontwikkelingen binnen de methode en belangrijke informatie over jouw abonnement.
