De makers van Trefwoord

Trefwoord zet kinderen in beweging. We nemen een kijkje achter de schermen om te ontdekken hoe de makers dit doen. En hoe is het om te werken aan een methode waar er nooit maar één juist antwoord is?

Het is dinsdagmiddag, 14 uur en de redactie van Trefwoord zit bij elkaar op het kantoor in Amersfoort. Ze praten over verandering. Aanleiding is niet de aanstaande verhuizing van de redactie van verdieping vier naar zes. De redacteuren bespreken ‘Dat kan anders’, een nieuw Trefwoord-thema. ‘We willen graag dat er in de klas een gesprek loskomt’, vertelt Liesbeth. ‘Dat kinderen vragen gaan stellen, aan de ander, maar ook aan zichzelf.’ Dat kan anders blijkt hartstikke geschikt als levensbeschouwelijk thema in de klas. Want waarom veranderen dingen, en wie zet dat in gang? Is verandering altijd goed? Wat zou jij anders willen in de wereld om je heen?

‘Gebeurt er iets in hun leven, dan kunnen kinderen hier dankzij Trefwoord heel goed over praten.’

Verwonderen

‘We hopen dat kinderen zich samen verwonderen over het leven’, vertelt hoofdredacteur Petra. ‘Over wat er is, wat je ziet, wat je meemaakt. Trefwoord gaat om grote en kleine levensvragen: wie ben ik, wat kan ik, wat wil ik, hoe leven we goed samen? Het is zo belangrijk dat er in de klas tijd is om het hierover te hebben.’ Menswording is hierin een mooi woord, vindt Ties. ‘Mens worden doe je ook bij rekenen, in de omgang met de leerkracht, je vrienden en je ouders, bij voetbal. Maar bij levensbeschouwing geef je het een extra zetje. Door een ander type vragen te stellen, andere dingen aan de orde te stellen in de klas, er samen over te praten.’

Woorden geven aan ervaringen

En dat kán schuren, want tussen manieren van ‘zijn’, en manieren van kijken bestaan óók verschillen. Juist daarom moet er op school plek zijn om hierover uit te wisselen, denkt Liesbeth. ‘Zo leer je elkaar beter kennen, groei je met elkaar. Maar raak je ook gewend aan het stellen van vragen, het verwoorden van je eigen antwoord en het zoeken naar gezamenlijkheid. Mijn twee kinderen zijn ook opgegroeid met Trefwoord op school en dat heeft iets voor ze betekend. Ik merk dat als er in hun leven iets gebeurt, ze hier goed over kunnen praten, en er vragen bij stellen.’

Wijzer worden

Hoe bepaalt de redactie nou welk thema geschikt is? ‘Een thema is levensbeschouwelijk wanneer het over een aspect van het leven gaat, en op zo’n manier dat je je eigen kijk daarop kunt ontdekken en ontwikkelen,’ legt Ties uit. Trefwoord werkt met schoolbrede thema’s, die dicht bij de belevingswereld van kinderen staan. Ties: ‘Voor de onderbouw maken we die wereld heel behapbaar. In het thema Volgen kreeg groep 1 een dierenverhaal waarin een gansje de groep niet wilde volgen. In de middenbouw komt de samenleving wat meer om de hoek, en de rol van het kind hierin. Volg je zomaar je klasgenoot, bijvoorbeeld? En in de bovenbouw komt ook de bredere wereld steeds vaker aan bod. In ‘Volgen’ gaat het bijvoorbeeld over de mars naar het Capitool in 2021 en de zoutmars van Gandhi in 1930. Wat roepen die voorbeelden op? Wat zeggen ze over leiderschap en over de kracht of het gevaar van volgen?’

‘Dit voelt niet als werk, ook wij leren elke dag.’

Persoonlijk

Wanneer het thema vaststaat, begint het grote verkennen. Wat moet er in de klas aan bod komen? Het thema wordt van alle kanten bekeken, redactieleden leggen elkaar dilemma’s voor en delen persoonlijke ervaringen. ‘En dan is het echt niet zo dat wij op al die vragen die we elkaar stellen een antwoord hebben, of dat we altijd hetzelfde vinden,’ vertelt Petra. ‘Dat hoeft ook niet. Anders dan bij rekenen vertelt de juf of meester bij levensbeschouwing ook niet hoe het zit.’ Ties: ‘Eigenlijk zijn we als redactie ook een soort klasje, met allemaal verschillende mensen bij elkaar. Ik leg soms andere accenten en kies andere invalshoeken dan bijvoorbeeld Liesbeth. Maar goed ook, zo groeit het thema.’

Didactiek

Waar de redactie het wél over eens is, is dat diversiteit en herkenbaarheid voorop moeten staan. Naast de Bijbelverhalen is er altijd aandacht voor verhalen uit andere tradities. ‘En we proberen stereotypen te vermijden,’ vult Liesbeth aan. Niet elk gezin bestaat uit een vader en een moeder. Dus dan geven we een verhaalpersonage bijvoorbeeld ook weleens twee moeders, of alleen een vader.’ Verhalen zijn bij Trefwoord een nadrukkelijk didactisch middel. Net als de beelden en de muziek. Petra: ‘Wij als redactie bepalen de kapstok, maar de schrijvers, illustratoren en makers van de liedjes creëren de verdere wereld. Zij maken het thema zichtbaar.’ De redactie is ook unaniem als het gaat om de passie voor hun vak en de wens om iets te betekenen voor kinderen. Liesbeth: ‘Ik werk al 24 jaar voor Trefwoord, en ik vind het nog steeds spannend en boeiend.’ ‘Je creëert echt iets met Trefwoord,’ vult Petra aan. ‘Zo’n thema gaat voor me leven, ik maak elke keer ook zelf een ontwikkeling door. Het voelt niet als werk.’